Javier Carballo; laudatio a un ourensán

A laudatio que pronunciei o sábado en Parada de Sil co gallo da homenaxe ó catedrático ourensán -amigo, compañeiro e mestre-, Francisco Javier Carballo García, derivou para min en algo máis ca un simple exercicio de oratoria institucional. Confeso que, cando recibín a proposta, sentín unha emoción difícil de explicar; non só pola responsabilidade de poñer palabras ó recoñecemento a unha traxectoria brillante, tan sequera pola sentida amizade que me liga a Javier. Había algo máis íntimo e fondo, máis persoal: a conciencia de que aquel acto se desenvolvía nunha terra que tamén forma parte da miña historia.

Parada de Sil non é un lugar alleo ó meu mapa vital. A ligazón familiar coa aldea de Castro -ó pé da Cividade-, converte este territorio nun espazo do meu respecto, agarimo e devoción. Consonte a isto, mentres preparaba a intervención, entendín que aquela homenaxe non podía limitarse a unha fría enumeración de méritos académicos, premios ou cargos; por que, detrás da figura do científico, do catedrático e do investigador, existe unha arquitectura humana de máis calado, algo que só se comprende dende a idea da estirpe, da herdanza moral e da fidelidade ás raíces.

Na busca dunha saída ó labirinto do Minotauro no que me atopaba, foi a dedicatoria de Javier ó seu pai, pronunciada no seu ingreso na Academia das Ciencias Veterinarias de Galicia, a que me axudou a atopa-lo fío condutor do discurso. Naquelas palabras aparecían dúas expresións que me impactaron: “rectitude” e “devoción pola familia”. Entón, comprendín que estaba diante da clave interpretativa dunha vida enteira; por que se ben hai persoas cuxa biografía pode resumirse nun currículo brillante, noutros casos -entre eles, Javier-, hai unha coherencia íntima entre o recibido e a obra propia construída ó longo do tempo.

Mentres redactaba, lembrei a Otero Pedrayo e aquela idea do “fondo de estirpe” no que se labra o carácter, coa que se referiu a Cuevillas. Caín na conta de que a traxectoria de Javier Carballo responde a iso: á continuidade dunha herdanza silandeira que serve de substrato basal sobre o que cada persoa constrúe a súa propia individualidade. Pois ben, esa idea acompañoume durante toda a intervención e permitiume entende-lo sentido transcendente da súa vida profesional e humana.

Nado en Casa do Vento, nunha paisaxe marcada pola fondura dos canóns do Sil e a presenza maxestosa das serras de Cabeza de Manzaneda e San Mamede, Javier medrou nunha xeografía que semella deixar pegada nos que nacen nela. Sempre pensei que algo da austeridade granítica e mais da perseveranza heroica da Ribeira Sacra permaneceron na súa maneira de entende-la vida: o rigor no traballo, a disciplina asumida coma responsabilidade e unha forma teimuda de esforzo, afastada de toda exhibición.

Na súa biografía académica destacan unha brillante etapa na Facultade de Veterinaria leonesa, os premios extraordinarios, a docencia universitaria dende León até Ourense, a intensa actividade investigadora e a súa achega ó ámbito da microbioloxía e da tecnoloxía alimentarias. Mais, o realmente relevante -ó meu xuízo-, non son só os méritos acumulados, senón a naturalidade coa que sempre entendeu o traballo e o coñecemento: nunca como exhibición, insisto, senón coma servizo; xamais coma instrumento de soberbia, mais ben coma unha responsabilidade ética coa sociedade e coa terra da que procede.

Por iso, ó remata-la miña cativa achega laudatoria concluín que Parada de Sil non recoñecía só a un científico de prestixio internacional ou a un brillante catedrático universitario; homenaxeaba a un dos seus fillos. A alguén que medrou sen rachar nunca o fío invisíbel que nos liga ás orixes e ás persoas queridas; a alguén que, como o “carballo” do seu apelido, afundiu con forza as raíces na terra e foi quen de resisti-lo paso do tempo desde a rectitude, o esforzo e a fidelidade ós principios herdados.