Olladas sobre o patrimonio

Ás veces apetece volver sobre antigas cuestións e escritos que xa viron a luz noutros medios. Non deixa de ser unha forma de reecontrartnos con nós mesmos e constatar se as ideas, fundamentos e valores continúan no seu sítio ou evolucionaron co paso do tempo. Noutra ocasión, dicía que na década de 1980, a Televisión Española emitía o programa “Mirar un Cuadro”. A súa intención era achegar ao gran público obras da pinacoteca do Museo del Prado desde as opinións -”olladas”- de varios persoeiros do mundo da cultura. Dada a nosa historia somos ricos, moi ricos, en patrimonio cultural, e a pintura forma parte del. O patrimonio, nas súas variadas clasificacións -artístico, arqueolóxico, documental ou etnográfico, entre outros-, agrupa elementos heteroxéneos, ideados para satisfacer necesidades da humanidade ou para solucionar problemas que lle foron aparecendo na súa dilatada historia.

"Entre outras cousas a historia demostra que todas estas creacións humanas -materiais ou inmateriais, acertos ou erros- forman parte do pensamento colectivo, da nosa forma de relacionarnos co mundo como especie, independentemente da heteroxeneidade cultural que deriva do dinamismo creativo de “sapiens”, a única especie humana que agora existe"

A creación de obxectos podémola remontar máis de tres millóns de anos se asociamos algunhas ferramentas do xacemento de Olduvai cos Australophitecus, ou a máis de catro millóns se, como parece, outorgámoslle a condición de familiares nosos aos “Ardipithecus ramidus”, que habitaban os bosques africanos hai a friorenta duns 4,5 millóns de anos. Pero o máis difícil para comprender este inmenso legado está no modo en que nos achegamos a el. Ás veces mirámolo como pezas soltas, illadas, portadoras de valores artísticos específicos, caso da pintura, a escultura, etc. Outras como rarezas, só aptas para iniciados e coleccionistas. Non poucas como aburridas coleccións de obxectos cautivas nas vitrinas dos museos. Pero o certo é que toda creación humana –realmente é do que tratamos- ten moito que contar, atesoura experiencias, feitos, ideas, mesmo sensacións e sentimentos, que agardan a que as escoitemos, a que relaten o seu significado naquel tempo pasado e, con toda certeza, con efectos e incidencia no futuro.

O estudo do patrimonio cultural sempre nos concirne porque, como produto humano, é un parte de nós. Entre outras cousas a historia demostra que todas estas creacións humanas -materiais ou inmateriais, acertos ou erros- forman parte do pensamento colectivo, da nosa forma de relacionarnos co mundo como especie, independentemente da heteroxeneidade cultural que deriva do dinamismo creativo de “sapiens”, a única especie humana que agora existe. Nosa foi a Ilustración, o Renacemento ou a Democracia. Tamén a Escravitude, a Guerra ou a Tiranía. Todos produciron elementos, obxectos, que forman parte do patrimonio cultural: o pazo e as cortes xerais, a escola e a fortificación, o anfiteatro e o hospital, a pluma e a espada. E moitos máis, complementarios, antagónicos ou non. Pero todos creados por nós e integrados no noso ADN cultural, o mesmo que as experiencias persoais -agradables ou menos gratas- que dan forma a cada individuo. Toda creación cultural, en canto tivo sentido e formou parte nun contexto concreto, encerra unha historia por descubrir. Unha edificación, igrexa, granxa ou ponte, foi para un fin concreto, o mesmo que un lapis, un arado, un coitelo ou unha mesa. A maioría destinábase a finalidades facilmente deducibles. Outros non tanto, como as ferramentas de profesións moi especializadas, por poñer un exemplo. Incluso poden representar unha función ou significado distintos segundo o contexto, como ocorre cos obxectos litúrxicos (continúa).