Panamá, na distancia

O caso é que Panamá existe, como saben, por vontade dos Estados Unidos. Promoveu a independencia desa parte que antes estaba integrada na república de Colombia para faceren eles, xunto con oito mil galegos traballando, o Canal (1904-14), pois o proxecto francés (1880-89), fracasara. A historia dá moitas reviravoltas, pero, como os ríos, flúe e non dá marcha atrás. Trump teno difícil. Repasemos.

Panamá mira máis ao Pacífico ca ao Atlántico. A conquista do Perú fíxose en expedicións que saían de Santa Asunción de Panamá (a primeira cidade europea fundada sobre o “Mar do sur”, alá por 1519, o actual “Panamá viejo”) e baixaban ata o Callao. Logo o tráfico comercial do Virreinato do Perú, incluída a exportación de ouro, facíase a través desa ruta pero en sentido inverso. E como cruzaban o istmo? Pois por dous camiños reais. Un que usaba barcazas polo río Chagres, desde o Atlántico río arriba deica Venta de Cruces a só 35 quilómetros da cidade de Panamá (o Camiño Real de Cruces) un antecedente do Canal; ou ben, a través dunha vía seca (Camiño Real de Portobelo) duns 125 quilómetros, máis vello, que unía a cidade de Portobelo, no Atlántico -onde chegara Colón, en 1502 e Panamá cidade. Portobelo era o centro comercial de feiras e mercados no Caribe sur, e por el pasaban as cousas a La Habana e de aí a España, piratas ingleses mediante.

Ben. A selva do Darién, o “tapón de Darién” -entre Panamá e Colombia- é tan impenetrable, que nin hoxe a cruza ningunha estrada que una America Central e América do sur. Esta dificultade terrestre fixo que Panamá tivese sempre unha personalidade moi distinta á de Colombia. Cando se proclamaron as independencias de España, a do “Istmo de Panamá” foi en 1821, e durou nada, pois entre 1821 e 31 pertenceu, xunto con Venezuela, Ecuador e Colombia á Gran Colombia, e ao disolverse ese ano, “naceron” Venezuela e Ecuador, pero non Panamá que continuou absorbido pola nova entidade, “Nueva Granada”. Desde ese momento, xunto coa progresiva centralización, guerras e caos político de Colombia, houbo desde Panamá 17 intentos de separación e catro proclamadas fallidas ata a definitiva en 1903, a seguir á novena guerra civil en Colombia, a dos “mil días” entre 1899 e 1902 cuxa paz foi asinada a bordo do navío norteamericano Wisconsin, abrindo a porta á independencia panameña.

O caso é que o día 4 de novembro de 1903 proclamouse a independencia e o día 18 seguinte asinouse o Tratado Hay-Bunau Varilla -obviamente xa cociñado- polo que USA se encargaría de facer e xestionar para sempre o Canal e tería cedida á perpetuidade a zona administración de 10 km a ambas beiras. A diferencia entre “administración” e “soberanía” fixo as que as relacións non foran fáciles. En 1977 Carter e Torrijos, asinan a devolución progresiva e a entrega total en 1999. A corrupción posterior a Torrijos –lembremos o narco ditador Noriega tan vinculado antes á CIA- fixo que as cousas fosen a mal polo que houbo unha intervención militar USA en 1989-90 que cambiou o réxime e propiciou que en 1999 unha nova democracia amiga, no medio dun grande despegue económico, asumise a xestión do canal, pero reservándose EEUU o “dereito a defender de calquera ameza á neutralidade do canal, incluso usando a forza militar”. EEUU di agora que esta “neutralidade” está ameazada pola suposta grande presenza chinesa na xestión do mesmo, cousa que Panamá nega.

En fin, o Trump revisando e desprezando todo o feito por administracións anteriores quere dar marcha atrás, pero non parece que os tempos estean como para outra invasión. Se daquela mandaba un narco corrupto que se negara a asumir unha derrota electoral, agora o presidente democrático de Panamá José Raúl Mulino Quintero, avoga e empresario, ten un partido de nome bonito, Realizando Metas, e un país que o apoia. Que teña sorte. Alegraríame, tamén, polos do Carballiño.