Pedro González, o apóstata usurpador

A historia é tan incrible como antigos son os documentos que a sosteñen e que se perden no túnel tempo ata uns anos denantes de 1172, que foi cando o fundador de Celanova, Rosendo Guterres, foi elevado ós altares polo papa Celestino III.

Colócanos temporalmente arredor de cen anos antes, con Alfonso VI exercendo de rei de Galicia e León e a súa irmá, a infanta Elvira (fillos, ambos, de Fernando I) gozando, por substitución, do rexio poder mentres o monarca campaba por Toledo á conquista de novos territorios cos que enriquecer os seus dominios. Así era na Idade Media e así segue sendo hoxe o noso cotián acontecer.

Daquela moraba intramuros, baixo o recto proceder dun abade chamado Pelaio, un freire falcatrúa “de natural inquieto y altivo” que estaba farto da vida cenobítica, polo que decidiu apostatar da regra bieita “y volverse a la libertad y anchura del mundo”.

Respondía ó nome de Pedro González e, según relata Benito de la Cueva na “Celanova ilustrada”, postos os pes fóra do mosteiro, marchou a Compostela -onde residía a corte- “y ganó la voluntad de los pribados de la infanta con dádivas y adulaciones” ata chegar á cohorte da alteza e “malmeter” sobre o pobre abade Pelaio e a actividade que a comunidade practicaba sobre os seus vasalos, polo que a infanta comezou a furtarlle facendas para entregárllelas “a sus capitanes y cavalleros”.

Perante iso, o abade celanovés non foi quen de permanecer quedo e dado que era “hombre de gran pecho y resolución” acordou viaxar tamén a Compostela e coa vehemencia de quen porta a razón como poder e con máis “aliento y brío que la infanta quisiera”, reprendeuna polo que estaba a facer.

Pero a infanta, lonxe de aceptar a censura “despidió al abad con desaires y le cobró aborrecimiento mortal”, decidindo visitar Celanova e cesar ó abade, colocando no seu lugar ó novo acólito, Pedro.

Pero cando chegou ás vellas terras de Vilar para informar de primeira man ó rector da comunidade claustral, o abade -para evitar recibila- retirouse antes “al monasterio de San Estevan de Corujo, que le estaba sujeto por ser anejo” ó convento celanovés.

Entón a infanta -contra a norma de elección por votación interna que ordenara o fundador- impuxo a Pedro González á fronte da comunidade, o que levou ó novo reitor a reorganizar a vida recollida da congregación, “sacó a los monges de sus celdas y retirolos a un quarto viejo cerca de la hermita de San Miguel y en las celdas de los monges puso las damas y los criados de la infanta, haciendo de la casa de dios casa de plazer”.

E non só iso, senón que para celebralo organizou unha “gran fiesta, dioles una cena suntuosa y después de ella siguieron músicas, danzas y saraos” ata que foron descansar.

Os monxes, pola súa banda, rematados os “maitines” foron ata o sepulcro de San Rosendo implorándolle “favor a voces, con lágrimas en los ojos” para que lle puxese fin a tan oprobiosa situación. Indignado, o máis ancián, bateu co báculo no sepulcro e recriminoulle que estivera permitindo aquilo, berrandolle: “si eres santo líbranos de este cautiverio!”.

De contado, relata o cronista, “Pedro González estaba descansando en su cama y al punto que se acabó esa oración, milagrosamente rebentó con gran ruido y estruendo que todos los cavalleros y damas se alborotaron” e a infanta “cobró tan gran pavor que, medio vestida y a pie, se fue a Villanueva de los Infantes, que dista un quarto de legua de Celanova”.

San Estevo de Coruxo, situado nas illas Cíes, unha propiedade máis do mosteiro celanovés

Acontecida por ter sido testemuña de tan aparatoso como inexplicable -e, polo tanto, milagreiro para a época- acontecemento, contan as crónicas que a temerosa infanta, “a la mañana siguiente envió a buscar a don Pelayo, restituyéndole su abadia y le pidió perdón”.

Sen agardar o regreso do abade, Elvira despediuse da colectividade á que tanto fixera sufrir coa súa permisividade naqueles días e volveu para Santiago, mentres “don Pelayo fue rezivido en Celanova con alegría, regocijo y aplausos de sus súbditos”, regresando victorioso de tan fuxidío exilio no, probablemente máis alonxado e inaccesible lugar ó que os esbirros da infanta puidesen acceder cando esta chegou a Celanova.

Tanto na transcripción da “Vida e milagres de San Rosendo” de Manuel Díaz, coma na “Celanova ilustrada” de Benito de la Cueva e no “Epítome de la fundación y aumentos de Celanova” de Benito de Oya, ó facer referencia ó priorato de “San Estevan de Corujo” aluden a un dedificio situado na illa Norte -os restos están na central- das Cíes, que pertencía ó mosteiro de San Salvador de Coruxo -a igrexa aínda conserva elementos arquitectónicos románicos na ábsida- e que foi propiedade de Celanova “por donación de Alfonso VII”.

Esta propiedade manteríaa a congregación bieita celanovesa ata finais do século XIV, concretamente o ano 1380, cando o bispo de Tui e o abade celanovés do momento acordaron a súa permuta pola actual igrexa de Santa María Magdalena de Ribadavia.

É de destacar, finalmente, que a irmá do poderoso Alfonso VI, despois de quedar tan impresionada polo episodio vivido no seu periplo polas terras de Celanova, “fue muy devota de San Rosendo, tubo mucho amor y respecto a don Pelayo y cariño a Celanova” como demostrou anos despois ó concederlle “unos palacios, casas y huertas en la plaza de la Quintana de la ciudad de Santiago”.

O documento é tan explícito que, traducido, di conceder a Celanova “unos ricos palacios, muchas casas en la Quintana con jardines, huertas y casas de campo, unas dentro de la ciudad de Santiago y otras en los arrabales”, polo que o cenobio celanovés -como lle ha acontecer ó mundo- acabou máis fortalecido do que estaba denantes da pretensión usurpadora do apóstata Pedro.