Prontuario para unha fronte de esquerdas en Ourense

Nun momento en que Gabriel Rufián reivindica a urxencia dun bloque progresista estatal, Sumar anda a voltas cunha refundación sen cambios substantivos e Podemos ratifica que vai por libre, o debate sobre a unidade da esquerda debería interpelar directamente a Ourense. A cidade leva dúas lexislaturas gobernada por un “bipartito encuberto”. PP e Democracia Ourensana protagonizan un pacto sen coalición formal que os populares sancionaron horas antes da investidura de 2019 e repetiron sen rubor en 2023. O que en Xénova se vai normalizando progresivamente -Guardiola en Estremadura, Azcón en Aragón- leva xa máis de seis anos funcionando en Ourense con DO, formación a encadrar no ultrapopulismo autoritario na liña de Vox. A cidade senta precedente nun debate que a escala española aínda non está completamente asimilado.

Os datos contradín a percepción dunha urbe socioloxicamente conservadora. Nas xerais de novembro de 2019, a suma de PSOE, Podemos-EU e BNG superou o 54% do voto na capital. Nas municipais dese mesmo ano até cinco candidaturas progresistas alén de socialistas e nacionalistas concorreron por separado, nunha exemplar demostración de minifundismo político: Ourense en Común (2.081 votos), Unidas Podemos (1.456), Ourense Mellor (1.090), Espazo Común (814) e Compromiso por Ourense (198), sumando un total de 5.639 sufraxios que se perderon polo selo proporcional. A balcanización impediu a acumulación de forzas. Non houbo anomalía ideolóxica no electorado ourensán: fallou a arquitectura política chamada a canalizar ese voto.

Malia as dimensións da desfeita, a esquerda local non aprendeu a lección. En 2023, Agora Ourense -confluencia de Podemos, IU e Ourense Mellor- concorreu mais sen caras recoñecibles, sen proxecto definido e sen ancoraxe territorial. O resultado foi a súa marxinalización electoral. A participación aumentou en 3,5 puntos respecto a 2019, pero foi Pérez-Jácome quen mobilizou, non os progresistas. Sen presentar batalla desta volta, a esquerda regalaba novamente o escrutinio: en 2019 por división, en 2023 por abstracción. As 30.182 abstencións permanecen como reservorio electoral para quen ofreza razóns para ir ás urnas. Seixalbo, único barrio onde a esquerda ganou en conxunto, e a zona da Estación, onde o PSOE ficou a tres votos de ser primeira forza, amosan que a mobilización é posible cando existe proxecto e arraigo no territorio.

A nosa urbe constitúe unha destacábel excepción no panorama galego. As outras cidades -Vigo, A Coruña, Santiago, Ferrol, Pontevedra e Lugo- están gobernadas por forzas progresistas, o que acredita que a esquerda é competitiva en contextos urbanos semellantes. Ourense non é diferente na súa socioloxía, pero si na súa oferta política. Máis alá da escachiza progresista, esa diferenza ten un responsable concreto: o PP ourensán, que en 2019 e en 2023 optou por investir a un alcalde de DO antes que competir de verdade polo goberno municipal, consolidando un modelo de dependencia mutua que lexitima o populismo e impide calquera alternancia. A Deputación e a Xunta, tamén en mans populares, pechan un triángulo institucional que, paradoxalmente, non derivou nunha meirande atención nin impulso para a cidade.

O PSOE está chamado a ser o eixo da alternativa, pero non conta con masa crítica para gobernar en solitario: precisa aos outros tanto como eles o precisan a el. O precedente máis inmediato é a experiencia de 2007: Paco Rodríguez chegou á alcaldía mediante un acordo programático co BNG que rompeu doce anos de maiorías absolutas do PP sen que ningunha das dúas forzas renunciase á súa identidade. Foi un pacto poselectoral, non unha candidatura conxunta, e ese matiz importa. Do mesmo xeito que Bildu e ERC non participan do bloque que reivindica Rufián, o BNG tamén queda fóra deste proxecto unificador, pero non da ecuación de goberno. Ourense afronta un escenario de emerxencia urbana -despoboamento, parálise institucional, deterioro dos servizos- que esixe propostas valentes e diferentes. Iso require un programa compartido desde os barrios, diálogo cos vestixios da sociedade civil, referentes capaces e lexítimos, e ceder espazo nas listas. Un traballo que está por facer.

O risco en 2027 é que o espazo á esquerda do PSOE chegue sen proxecto coñecido nin perfís xenuínos e competentes. Sumar non ten tradición nin arraigo en Ourense; Podemos, que vai por libre, chegará debilitado ou directamente non chegará; e as eventuais confluencias, que deixarán todo para última hora, non resultarán cribles e sucumbirán á precipitación, carentes de deseños concretos e acaídos. O minifundismo político ten moitas formas: dixemos que a de 2019 foi a fragmentación e a de 2023 a abstracción, pudendo ser a de 2027 a da improvisación. O debate sobre a unidade da esquerda é necesario e perentorio, tendo en Ourense unha tradución moi concreta: haberá unha candidatura progresista que fale da cidade, non de si mesma, susceptible de mobilizar aos milleiros de votantes que optan polo enfado ou a abstención? Se a resposta é non, o bipartito encuberto continuará a gobernar. E Ourense seguirá a ser esa cidade que a esquerda regala.