Sementar, primeiro

Estaban todos apañando patacas, alí onde moitas veces o fixeron, na Cortiña, naquela terra de sementeira, ao pé da casa, mesmo detrás da figueira e da maceira, na que se agocha e dorme unha galiña branca que abandonou o galiñeiro. Foi unha tarde de lembranzas, de recordos e patacas que saían da terra con máis brío que a auga da fonte medio seca, como nunca se vira. A auga desaparecida como os anacos de patacas sementadas, escondidas na terra da Cortiña, con moito esplendor na rama, pero ocultas nas entrañas da leira, agardando seren aireadas.

O maxín de toda aquela xente, toda con pregarias para que non chovera, era como un retrovisor para ver outros tempos, para rescatar a memoria e ver as vivencias de anos pasados. Uns contaban moitas, outros dicían que eran poucas e, a máis sensata de todas as participantes naquela recolleita, aseveraba que eran dabondo, moitas para recoller e, aínda sendo pequenas, suficientes para comer.

Recordaban tantas cousa aqueles apañadores e apañadoras de patacas, como se detrás desas lembranzas houbera un mundo enteiro

Nun instante de respiro, como se o mundo se parara, aparece coas mans lavadas a persoa encargada de facer a cea, de cocer as patacas, e, pola cabeza de cada un dos presentes, pasou rastreando o poema de Pablo Neruda, que fala da “papa”, como materia doce, améndoa da terra: “(...)/Universal delicia, no esperabas mi canto,/ porque eres sorda y ciega y enterrada./ Apenas si hablas en el infierno del aceite/ o cantas en las freiduras de los puertos,/ cerca de las guitarras, silenciosa, harina de la noche subterránea,/ tesoro interminable de los pueblos. (...)”

Un tesouro para apartar á xente humilde da fame, como dicía Juan Martínez Villergas, “(...)/ Furioso, lánzome a elas,/ frías, asadas, con arroz, quentes;/ xa guisadas, xa en pisto,/ pero en tortilla, ai Cristo!,/ fanme de gusto tatexar os dentes./ (...)”.

Recordaban tantas cousa aqueles apañadores e apañadoras de patacas, como se detrás desas lembranzas houbera un mundo enteiro. E habíao. Existía un ou varios mundos concatenados polo mango da sacha, unidos á terra, ás cereixas, ás patacas, ás verzas, ás castañas e aos nabos da terra, que deben sementarse mesmo ao recoller as patacas, antes de marchar con elas para o soto e antes de beber a cervexa da robra. Como recorda a Tía Manuela, e os lectores deste xornal saben, “para recoller, primeiro hai que sementar”.