A muller galega na emigración cubana

CRÓNICAS DE AGORA E SEMPRE

É moito o que se sabe da emigración masculina galega en Hispanoamérica, pero menos o que se sabe das mozas que decidían viaxaren soas á procura dun éxito que con moita frecuencia acababa sumido na explotación e na miseria

“La Floridita” foi un dos moitos lugares que concentraban o ambiente nocturno da Habana.
“La Floridita” foi un dos moitos lugares que concentraban o ambiente nocturno da Habana.

O obsceno episodio sufrido esta semana pola presidenta de México en plena rúa e no medio da multitude, pídeme, por contraste, exhumar un tema que hai tempo gardaba na neveira e que -afeitos como estamos a traer a colación casos de éxito- enfróntanos á cara oculta dunha emigración ourensá -e galega- menos coñecida, por máis que, dun xeito tan realista como descarnado o denunciara o xornalista “case-ourensán” Roberto Blanco Torres, aludindo ás mulleres que quixeron buscar fortuna, soas, ó outro lado do océano.

Que cualifique de “descoñecida” a traxedia pola que pasaron milleiros de mulleres galegas -en consecuencia, tamén ourensás- cando elixiron daren o salto en solitario ó outro lado do Atlántico, non quere dicir que o fenómeno non teña sido tratado por profesores, xornalistas e estudosos dos movementos migratorios galegos, senón que son infinitamente máis anónimos, tanto individual como colectivamente, daqueloutros protagonizados fundamentalmente polos homes.

Isto non obsta, sen embargo, para que daquela non fose denunciado por algunhas voces que, con tanta valentía como vehemencia, se fixeron eco da calamitosa situación que presenciaron polas rúas das cidades nas que se atopaban, como foi o caso do ourensán de elección, Roberto Blanco Torres.

A mediados da segunda década do século XX, con dez anos de residencia na Habana e só vinte e cinco ás costas, farto de comprobar que “la mujer española -el xeneraliza no país, pero loxicamente o foco teno nas súas conveciñas galegas- vive en esta tierra en absoluto desamparo, abandonada a su propia suerte que por lo común es aciaga, olvidada de todos, aún de los que para con ella tienen un deber moral que cumplir, y menospreciada por muchos”.

Chegadas á illa por mor desas ou doutras causas, Blanco Torres describe o contexto no que se desenvolvían á procura do pan de cada día

Así é como comeza practicamente un artigo que dende a capital caribeña remite a este mesmo xornal, que ve a luz o 9 de xuño de 1916 e que ten como obxectivo alertar a toda a comunidade -sobre todo a familiares daquelas mulleres que estean pensando en emigraren- para que llelo quiten da cabeza.

O artigo -longo- constitúe por el só, un auténtico tratado de denuncia que debería ter mobilizado ós gobernantes institucionais.

“Si España conociese ciertas atrocidades -continúa o xornalista-, ciertas vergüenzas, ciertas ignominias, queremos creer que hubiese tratado, si no de ponerlas remedio definitivo, comenzando por restringir la emigración de mujeres, cuyas consecuencias son un oprobio para nuestra patria”.

E para reforzar isto abóndalle con relatar de forma xenérica un fato de situacións que revelan como “nuestras infortunadas compatriotas, abocadas a todos los peligros del mal, son solicitadas de continuo por la tentación y la desgracia”, explicando previamente que “vienen, en casi su totalidad, de la aldea; son jóvenes ingenuas, lanzadas a la emigración por la necesidad, por un ‘mal paso’ o por la avaricia de sus padres, que ven en la hija ‘americana’ un tesoro, la seguridad de su pitanza y la redención de inquietudes y quebrantos en la vejez”.

Chegadas á illa por mor desas ou doutras causas, Blanco Torres describe o contexto no que se desenvolvían á procura do pan de cada día: “Sin instrucción, sin preparación de ningún linaje, en un medio abiertamente hostil, tanto en lo que atañe a ganarse la vida por caminos decorosos como en lo que se refiere a la conservación de su honestidad y pudor, estas pobres mozas en cuyas sienes hay todavía un nimbo de candidez, no tienen otra perspectiva que la de ser criadas, barrer y fregar los suelos, condenarse en las bodegas (tabernas) con pillos e insolventes y realizar otros menesteres por el estilo”.

Unha situación, esta, que se antollaba máis detestable aínda se iso lles acontecía “en las mismas casas donde sirven y las solicitudes lascivas proceden del jefe de la familia, del hijo, del sobrino o del pariente, ante la infeliz criada, inerme y débil”, exemplo -isto- dun conglomerado social “en el que la degeneración y el vicio ha llegado a adquirir caracteres patológicos”.

A sociedade “Hijas de Galicia”, consecuencia das denuncias de Roberto Blanco Torres e Eva Canel

Imaxe das primeiras instalación do “sanatorio” levantado na Habana en 1924.
Imaxe das primeiras instalación do “sanatorio” levantado na Habana en 1924.

Ó longo do extenso e impecable artigo -que non é o único no que Blanco Torres aborda esta problemática, especialmente feminina, sen obviar tamén a masculina- as denuncias fanse cada vez máis explícitas, responsabilizando, como cooperadores necesarios para chegar a esta situación ós mandatarios cubanos. Non en van, “desde que por disposición gubernamental se suprimió, tres años ha, la zona de lenocinio, a cuya población contribuía no poco el contingente de criadas de servir, no hay calle en la Habana donde no tenga un lupanar la prostitución clandestina”.

Pola contra, loxicamente, dispensa de toda responsabilidade ás propias mulleres, pois “o hacen donación de su virginidad al pelafustán que las asedia y las acosa, o se ven en situación inminente de no tener albergue, ni pan, arrojada a la calle, expuesta a que el hambre venza al fin a la virtud”.

Pouco a pouco, o estado de opinión xerado motivou que un colectivo que viña funcionando dende 1912, “Solidaridad Pontevedresa”, se transformase na asociación “Hijas de Galicia”, que chegou a levantar un hospital para a súa atención

Por fortuna, non foi só Blanco Torres (quen ó pouco regresaría a Galicia, dedicándose ó xornalismo e á política que noutrora abordaremos), senón que houbo máis voces que con tanto ímpeto e paixón se pronunciaron ó respecto, como a xornalista asturiana -tamén residente nese momento na Habana- Eva Canel, quen vai máis alá na énfase delatora e indica que “como se ve, no son sólo los extraños, pues los individuos que viven bajo el mismo techo en que las criadas se ganan la subsistencia, son también los que las pervierten y luego las abandonan, señalándoles el camino del burdel o facilitándoselas, después del hartazgo y del hastío, a cualquier sujeto que esté a mano, que a veces -¡santiguaos y doleos!- es de raza negra o mestiza, que tanto monta y para quien una presa así, con piel blanca y cabellos largos, es lo que una ninfa a los sentidos lujuriosos y voraces de un sátiro”.

Pouco a pouco, o estado de opinión xerado -alén dos grandes centros que viñan obviando esta situación- motivou que un colectivo que viña funcionando dende 1912, “Solidaridad Pontevedresa”, se transformase na asociación “Hijas de Galicia”, que chegou a levantar un hospital para a súa atención. Hospital que funcionou como tal ata a revolución castrista e que merece de seu un espazo propio porque chegou a ter preto de 60 mil asociadas, sendo considerada -segundo María Xosé Porteiro- “la mayor organización de su tipo en el mundo durante la primera mitad del siglo XX”.

Contenido patrocinado

stats