O “sexenio democrático” e a revolta social

No ano 1869 subleváronse uns 300 republicanos en Ourense, apresan ás autoridades locais e proclaman a República Federal o 2 de outubro. Sobre este tema o historiador Barreiro Fernández en Historia de Galicia (Gamma, tomo XV), dinos o seguinte: “No concello instálase algo así como un governo revolucionario. O movemento está apoiado polos Voluntarios da Liberdade. Como a maior parte do exército mantívose fiel ao Governo fracasou o levantamento, fuxindo boa parte dos rebeldes a Portugal”. Outros moitos serían detidos.

Foron acusados como instigadores: Francisco Casanova Estévez (comerciante), Alejandro Quezeizaeta (empregado); Toribio Iscar Sáez (mestre de obras), e José Gómez Munaiz (avogado). Quezeizaeta era un dos lideres destacados do federalismo galego. A insurrección en Ourense coincide cos tumultos en A Coruña (13 e 14 de outubro). Neste caso a revolta iniciouse en Elviña, onde a Garda Civil detivo a 42 persoas, polo que se amotinou o povo pedindo a súa liberdade. O xeneral Pieltain declarou o Estado de Guerra na cidade. A gran maioría dos rebeldes en 1869 eran obreiros e artesáns: zapateiros, xastres, ferreiros, carpinteiros,... Tamén algún estudante e profesional liberal.

No rural tamén se deron durante o “sexenio democrático” ducias de protestas contra os impostos e as “quintas” a África, con enfrontamentos coas forzas de seguridade, tanto da Garda Civil como do exército

O precedente destas revoltas foi Cádiz, coa escuadra pondo fin ao reinado de Isabel II o 18 de setembro de 1868. Axiña sumouse A Coruña e Ferrol, ao día seguinte faríano Ourense, Vigo, Pontevedra, Tui e Compostela, e Lugo o 1 de outubro. O momento estaba caracterizado polo enfrontamento entre os sectores que por norma apoiaban ao réxime, pola enorme conflitividade social existente por mor da guerra de África, a grave situación económica e as reivindicacións democráticas. Abriuse un período de transición (set-1868 a xan-1871), no que desde o Governo (presidido por Sérrano) procurábase un novo monarca por todas as Cortes Europeas, que se plasmaria co reinado de Amadeo de Saboya (xan-1871 a feb-1873), cuxo fracaso abriu paso á Primeira República (feb-1873 a dec-1874). Un período que se chamou: o “sexenio democrático”.

Estas protestas a prol da República Federal coincidiron no tempo con mobilizacións obreiras e motíns campesiños, que se espallaron por toda a xeografía galega durante o “sexenio democrático” (1868-1875). Algúns serían conflitos de moita transcendencia, como foi a insurrección duns dous mil mariñeiros e operarios do Arsenal de Ferrol en 1872, que fracasou, saldándose con 17 condenas a morte, centos de detidos, e o peche temporal da factoría. Este suceso abriría unha fenda entre republicanos federais galegos e os seus homólogos a nivel do Estado español, alentando o nacemento do Partido Republicano Federal de Galiza.

No rural tamén se deron durante o “sexenio democrático” ducias de protestas contra os impostos e as “quintas” a África, con enfrontamentos coas forzas de seguridade, tanto da Garda Civil como do exército. Algúns foron motíns dramáticos como o de Maceda, o 23 de marzo, cando 1.500 labregos que se negaban a pagar o imposto de capitación cercan a vila enfrontándose a 50 gardas civís e 150 soldados. O levantamento durou tres días, resultando tres campesiños e un garda civil mortos.

Por descoñecemento da nosa historia nacional existe a sensación de que a Galiza interior foi secularmente unha sociedade esencialmente conservadora. Unha visión que non responde á realidade, xa que houbo na nosa historia moitas revoltas sociais, así como organizacións civís que que abrangueron a todo o país e alentaron ideais de liberdade e xustiza. A insurrección de 1869 en Ourense é un exemplo. En moitas oportunidades a revolta popular estivo por diante da resposta organizada non se pode obviar, mais é unha característica propia de sociedades oprimidas durante períodos moi longos e carentes das mínimas liberdades democráticas.